Nga Enri A. Zholi
Po diskutohet gjerësisht marrëveshja parimore mes Shqipërisë dhe Serbisë për hapjen e një konsullate shqiptare në Bujanoc dhe një konsullate serbe në Shkodër. Debati është i natyrshëm, por ai duhet të mbështetet mbi argumente, njohjen e së drejtës ndërkombëtare dhe praktikën diplomatike, jo mbi emocione apo keqinformim (mendimi im). Sigurisht, marrëveshja parimore mes Shqipërisë dhe Serbisë për hapjen e një konsullate shqiptare në Bujanoc dhe një konsullate serbe në Shkodër do sillte debat publik.
Në një shoqëri demokratike debati është i domosdoshëm, por ai fiton vlerë vetëm kur mbështetet mbi fakte, njohjen e diplomacisë dhe interesin kombëtar. Fatkeqësisht, në këtë rast po dëgjohen më shumë emocione sesa argumente. Po krijohet përshtypja sikur Shqipëria po bën një lëshim ndaj Serbisë. Në të vërtetë ndodh e kundërta. Shqipëria po arrin një objektiv që për dekada ka qenë aspiratë e shqiptarëve të Luginës së Preshevës: praninë zyrtare të shtetit shqiptar pranë tyre.
Duhet kuptuar njëherë e mirë se një konsullatë nuk është një bazë politike, as një institucion që krijon të drejta territoriale. Ajo është një përfaqësi diplomatike që ofron shërbime për qytetarët, ndihmon zhvillimin e marrëdhënieve ekonomike, kulturore e tregtare dhe mbron interesat e shtetasve të vendit që përfaqëson. Kjo është praktikë normale në të gjithë botën.
Shtetet e Bashkuara kanë dhjetëra konsullata në vende ku nuk kanë pakica kombëtare. Italia hapi konsullata në Shqipëri për shkak të lidhjeve të forta ekonomike dhe fluksit të emigracionit. Po kështu veprojnë shumë vende të Bashkimit Evropian. Askush nuk i interpreton këto si pretendime territoriale.
Atëherë, pse duhet të interpretohet ndryshe hapja e një konsullate shqiptare në Bujanoc?
Lugina e Preshevës nuk është një territor i zakonshëm për shqiptarët. Atje jetojnë dhjetëra mijëra bashkëkombës tanë, të cilët prej vitesh kërkojnë më shumë mbështetje institucionale nga shteti shqiptar. Ata kanë nevojë për shërbime konsullore, për ndihmë juridike, për mbështetje kulturore, arsimore dhe kombëtare. Një konsullatë nuk ndryshon kufijtë, por ndryshon vëmendjen që shteti shqiptar u kushton njerëzve të vet. Ky është përfitimi i madh i Shqipërisë. Po Serbia çfarë fiton? Një konsullatë në Shkodër. Por a ka Serbia pretendime territoriale ndaj Shkodrës?
Jo. A ka një minoritet serb që kërkon mbrojtje konsullore në atë qytet? Jo. Atëherë ku është rreziku që përpiqen të paraqesin disa zëra? Në diplomaci ekziston reciprociteti. Marrëveshjet ndërkombëtare funksionojnë mbi parimin “merr dhe jep”. Por kjo nuk do të thotë se pesha politike dhe kombëtare e të dy akteve është e njëjtë. Shqipëria fiton praninë e saj institucionale në zemër të Luginës së Preshevës, aty ku jetojnë shqiptarë autoktonë. Serbia fiton një zyrë konsullore në një qytet shqiptar, pa ndonjë interes të krahasueshëm strategjik.
Prandaj është e gabuar të thuhet se “Shqipëria po jep Shkodrën për Preshevën”. Askush nuk jep dhe askush nuk merr territore. Kjo është një marrëveshje diplomatike për përfaqësi konsullore, jo një marrëveshje politike për kufijtë. Nuk duhet harruar edhe një fakt tjetër. Shqipëria është pjesë e Procesit të Berlinit, ku një nga objektivat është forcimi i bashkëpunimit rajonal dhe zgjerimi i shërbimeve konsullore mes vendeve të Ballkanit Perëndimor. Në këtë kuadër, hapja e konsullatave është një zhvillim normal dhe i pritshëm.
Nëse duhet parë me syrin e interesit kombëtar, bilanci është i qartë. Shqipëria afrohet më shumë me shqiptarët e Luginës së Preshevës. Ata do ta ndiejnë më pranë shtetin e tyre amë. Problemet e tyre do të ndiqen më nga afër. Zëri i tyre do të ketë një adresë institucionale më të fortë. Konsullata shqiptare në Bujanoc nuk është thjesht një godinë me flamur. Ajo është një simbol i kujdesit të shtetit shqiptar për bashkëkombësit e vet, një instrument diplomatik për mbrojtjen e të drejtave të tyre dhe një urë që lidh më fort shqiptarët e Luginës me Shqipërinë.
Prandaj, në vend të protestave dhe keqinterpretimeve, kjo marrëveshje meriton të vlerësohet si një sukses i diplomacisë shqiptare. Jo çdo marrëveshje me Serbinë është humbje. Kur ajo forcon praninë e Shqipërisë pranë shqiptarëve të Luginës së Preshevës, është një fitore diplomatike, kombëtare dhe patriotike. Historia nuk do ta kujtojë se Serbia hapi një konsullatë në Shkodër. Historia do të kujtojë se Shqipëria, pas shumë dekadash, arriti të vendosë flamurin e saj diplomatik në zemër të Luginës së Preshevës.
