“Presioni mbi komunitetin serb në Kosovë dhe masat e Prishtinës shkaktuan pakënaqësi në Beograd, dhe një nga përgjigjet, Aleksandar Vuçiç përmendi mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër. Siç tha ai, në atë rast “do të shohim se çfarë do të bëjnë shqiptarët dhe si do të sillen”, raporton Deutsche Welle. Sistemi i ujit Ibër-Lepenc ka rëndësi strategjike për furnizimin me ujë të pijshëm të Kosovës, bujqësinë dhe prodhimin e energjisë. Ibri është një rrjedhë ujore ndërkombëtare që buron në Mal të Zi, rrjedh së pari nëpër një pjesë të Serbisë, derdhet në liqenin e përbashkët kufitar Gazivode në kufirin me Kosovën. Prej andej, ai vazhdon nëpër Kosovë dhe pastaj nëpër Serbinë qendrore, ku derdhet në Moravën Perëndimore. Liqeni Gazivodë, i cili ndodhet në territorin serb dhe atë të Kosovës, është një pjesë qendrore e këtij hidrosistemi.
Pasojat
Çdo ndryshim në shtratin e lumit në rrjedhën e sipërme të liqenit do të kishte pasoja të drejtpërdrejta për të dhe për të gjithë sistemin ujor. Prandaj, është e kuptueshme që ky mesazh kërcënues ka shkaktuar shumë shqetësim në Kosovë dhe në qarqet ndërkombëtare. Prishtina thekson se e drejta ndërkombëtare dhe konventat ndërkombëtare mbi mbrojtjen e burimeve ujore ndërkufitare ndalojnë shprehimisht përdorimin e ujit si armë ose mjet për presion politik. Ekspertët në Serbi paralajmërojnë se është një sipërmarrje epike që mund të zgjasë me dekada. Do të kërkonte shuma të mëdha parash dhe ridrejtimi i rrjedhës natyrore të lumit përmes terrenit shkëmbor dhe malor të Maleve Dinarike do të kërkonte punime të gjera dheu, tunele dhe diga. Një ndërhyrje e tillë do të kërcënonte gjithashtu një katastrofë ekologjike në të gjithë pellgun e lumit. Profesori në pension i inxhinierisë hidraulike dhe hidrologjisë, Jovan Despotović, i tha FoNet se deklaratat e Presidentit serb Aleksandar Vuçiç për ndryshimin e rrjedhës së Ibrit janë “si të ecësh në gjumë dhe se ky është një projekt që është i pamundur të zbatohet në një kohë të shkurtër pa shembur kodra dhe male, dhe as nuk merret në konsideratë sipas rregulloreve evropiane”.
Kur bëhet fjalë për Presidentin e Serbisë, është e vështirë të thuhet se atij i mungojnë idetë megalomane. Kjo është arsyeja pse është e vështirë të vlerësohet nëse kjo është një performancë tipike për audiencën vendase që do të harrohet shpejt apo nëse ai e ka seriozisht. Sidoqoftë, Vuçiç njoftoi se ka iniciuar formimin e një grupi pune të përbërë nga inxhinierë dhe ekspertë ndërtimi, i cili do të shqyrtojë mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër, dhe ai e sheh këtë si të drejtë sovrane të Serbisë për ta bërë këtë në territorin e saj. Ideja e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër u shfaq që në vitin 1985, dhe meqenëse në ato vite po punohej për Memorandumin e Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve (SANU), ajo përmendet shpesh në atë kontekst politik, por përfundimisht u braktis.
Kryetari i Bordit Drejtues të Forumit për Marrëdhënie Etnike, Dušan Janjić, i tha DW se “nga Vuçiçi mund të pritet çdo gjë, por unë nuk prisja që ai të kthehej në vitet 1983-1985, kur filluan fantazitë e nacionalistëve serbë. Duke ndryshuar rrjedhën e lumit Ibër, ata donin ta shlyenin Kosovën, dhe kjo tregon se ata nuk donin të merreshin me Kosovën përveçse në nivelin e premtimeve dhe sloganeve për Kosovën si zemra e Serbisë. Unë e shoh këtë edhe si përpjekjen e tij për t’iu shmangur përgjegjësisë për gjithçka që bëri në lidhje me Kosovën – dhe ndoshta më gjerë – dhe për të fituar një alibi në këtë trazirë politike dhe të thotë: këtu, nuk mund të ishte bërë asgjë më shumë”, thekson bashkëbiseduesi ynë.
Është veçanërisht shqetësuese, shton Janjić, “që objektivisht ky nuk është një projekt racional. Nuk është një projekt që zgjidh një problem, por është një projekt i vogël ideologjik-propagandues – nëse mund ta quajmë kështu – i cili shërben për të krijuar edhe më shumë zhurmë dhe zhurmë në rajon, në mënyrë që njerëzit të mendojnë se pa ty nuk ka shpëtim dhe se do të ketë një përmbytje”, tha Janjić për DW.
Çfarë pritet të ndodhë?
Ndoshta nuk ishte e vështirë të parashikohej se do të vinin paralajmërime se uji në Kosovë nuk u nevojitet vetëm shqiptarëve dhe se edhe komuniteti serb në Kosovë do të kërcënohej. Dušan Janjić vëren se “kërcënimi për të dëmtuar shqiptarët është fjalë boshe, sepse, për shembull, kanali Danub-Tisa-Danub u ndërtua për 20 vjet në një shtet shumë më të organizuar dhe më të pasur, ndërsa Ibri do të zgjasë 50 vjet. Pra, Vuçiç vështirë se do të jetë në gjendje të shohë se si do të vuajnë shqiptarët, por të gjithë banorët e tjerë të Kosovës po dëmtohen gjithashtu. Ajo që tashmë është dëmtuar padyshim është imazhi i Serbisë dhe udhëheqjes së saj. Sepse, kur dilni publikisht me deklarata të tilla, të gjithë do të pyesin veten nëse ky është një partner me të cilin duhet të punojnë”, paralajmëron Janjić.
Sa shumë e kërcënojnë këto lloj deklaratash pozicionin e serbëve në Kosovë? Bashkëbiseduesi ynë beson se “pozicioni i komunitetit serb në terren ka marrë fund me monopolin e Listës Serbe. Ky pozicion është çimentuar nga korrupsioni shoqëror i aktorëve aktivë politikë midis serbëve. Nuk ka sistem shumëpartiak në atë komunitet, dhe për fat të keq, Bashkimi Evropian (BE) ndihmoi në shpërbërjen e tij. Demokracia dhe një sistem shumëpartiak thjesht nuk ishin temë normalizimi”, vëren Janjić.
Presidenti serb është përballur gjithashtu me kritika të shumta brenda vendit, dhe siç e tha kreu i partisë Qendra e Serbisë (SRCE), Zdravko Ponoš, “ndërsa Vuçiç praktikon të bëhet Moisiu, ai së pari duhet të përpiqet të zgjidhë problemin e ujërave të zeza në Borča”. Megjithatë, Dušan Janjić beson se një krahasim tjetër është shumë më i përshtatshëm: “Mendoj se ky është me të vërtetë një dimension epik i këtyre paraqitjeve si pjesë e fushatës zgjedhore, por gjithashtu më duket se këtu kemi të bëjmë më shumë me mitin e Sizifit. Kjo është arsyeja pse e gjithë politika e jashtme tani është e angazhuar në amortizimin e gjithçkaje që po ndodh në nivel të brendshëm për të ruajtur pushtetin. Problemi i tij është se i mungon forca për të mos u shkelur nga një gur”, përfundoi Janjić për DW, raporton Deutsche Welle.”
