Përballja ndërmjet Kosovës dhe Serbisë nuk zhvillohet vetëm në diplomaci apo në deklaratat politike. Një prej fronteve më të rëndësishme është ai i inteligjencës, ku aktiviteti zhvillohet përmes kontakteve të fshehta, mbledhjes së informacionit, identifikimit të personave me qasje në të dhëna dhe përpjekjeve për të krijuar burime të reja. Rastet e viteve të fundit tregojnë se aktiviteti i dyshuar i shërbimit serb BIA vazhdon, ndërsa institucionet e Kosovës po e zbulojnë dhe po e çojnë gjithnjë e më shpesh përpara drejtësisë.
Rasti më i fundit është arrestimi i Fehim Salit më 13 gusht në pikën kufitare në Merdare, në një operacion të përbashkët të AKI-së, Policisë së Kosovës dhe Prokurorisë Speciale. Gjykata Themelore në Prishtinë i caktoi një muaj paraburgim. Sipas Prokurorisë, Sali dyshohet se ka bashkëpunuar për një periudhë të gjatë me BIA-n dhe ka mbajtur kontakte me zyrtarin e saj, Zelimir Matoviq.
Sipas dosjes, ai dyshohet se ka përcjellë informacione për situatën politike në Kosovë, ka identifikuar dhe fotografuar zyrtarë të AKI-së, si dhe ka dhënë të dhëna për persona që mund të kontaktoheshin ose rekrutoheshin nga BIA. Gjatë bastisjes në banesën e tij u sekuestruan rreth 39.500 euro, 500 dinarë serbë dhe katër telefona celularë. Prokuroria pretendon se një pjesë e parave lidhet me aktivitetin e dyshuar të spiunazhit.
Detajet
Profili i Salit e bën rastin veçanërisht të rëndësishëm. Ai është mësimdhënës në sistemin arsimor serb në Kosovë dhe më herët ka qenë pjesë e Këshillit Konsultativ për Komunitete pranë Presidencës së Kosovës. Sipas Prokurorisë, pikërisht rrjetet e kontakteve dhe qasja në persona të ndryshëm mund të kenë shërbyer për mbledhje informacioni dhe identifikim objektivash. Rasti i tij nuk qëndron i izoluar. Bedri Shabani dhe Muharrem Qerimi po përballen me akuza për spiunazh në favor të BIA-s, ndërsa të dy janë deklaruar të pafajshëm dhe proceset ndaj tyre vazhdojnë.
Shabani akuzohet se ka dhënë informacione për UÇK-në, pjesëtarë dhe eprorë të saj, ndërsa Qerimi, ish-pjesëtar i Policisë së Kosovës, përballet gjithashtu me akuzën për spiunazh. Në hetim është edhe Fatmir Sheholli, ndaj të cilit vazhdon masa e paraburgimit nën dyshimet për spiunazh. Ndërkohë, disa raste kanë përfunduar tashmë me dënime. Jelena Gjukanoviq, ish-punonjëse e OSBE-së, u dënua me gjashtë vjet burgim për spiunazh në favor të BIA-s. Hysri Selimi u dënua po ashtu me gjashtë vjet burgim. Bojan Jevtiq, ish-toger i Policisë së Kosovës, mori gjashtë vjet burgim dhe 2.000 euro gjobë, ndërsa Aleksandar Vlajiq u dënua me pesë vjet burgim dhe 1.000 euro gjobë për armëmbajtje pa leje.
Jevtiq dhe Vlajiq e kishin pranuar fajësinë. Ajo që bie në sy nuk është vetëm lista e emrave, por përsëritja e të njëjtit element: BIA dhe interesi për informacione politike, të sigurisë, për ish-pjesëtarë të institucioneve, struktura të UÇK-së, komunitete dhe persona që mund të kenë vlerë operative. Kjo nuk provon se të gjitha rastet janë pjesë e një rrjeti të vetëm. Por tregon se përpjekjet e shërbimit serb për të siguruar burime dhe informacione brenda Kosovës nuk janë raste të izoluara. Për kundërzbulimin kosovar, rëndësi ka jo vetëm identifikimi i një personi të dyshuar, por edhe zbardhja e kontakteve, mënyrës së komunikimit, objektivave dhe personave të tjerë që mund të jenë përfshirë.
Në rastin e Salit, katër telefonat e sekuestruar mund të kenë rëndësi pikërisht për zbardhjen e këtyre lidhjeve. Në këtë përballje, Kosova nuk mund ta eliminojë spiunazhin, por mund ta rrisë koston e tij dhe ta ngushtojë hapësirën për veprim të shërbimeve të huaja. Arrestimet, hetimet dhe dënimet tregojnë se aktiviteti i dyshuar i BIA-s po kalon gjithnjë e më shpesh nga terreni i fshehtë në dosje hetimore dhe procese gjyqësore. Rasti i Fehim Salit mbetet ende në fazën e dyshimeve dhe çdo pretendim ndaj tij duhet të provohet në gjykatë.
Por ai tregon se beteja e kundërzbulimit nuk përfundon me arrestimin e një personi. Pyetja kryesore është se kush e ka rekrutuar, çfarë informacioni ka kërkuar, me kë ka komunikuar dhe nëse ka pasur objektiva të tjerë. Kjo është lufta që nuk shihet. Në publik shihen arrestimet dhe aktgjykimet, ndërsa pas tyre qëndrojnë survejimi, analiza, identifikimi i kontakteve dhe ndërtimi i provave. Nëse kjo tendencë vazhdon, hapësira për aktivitet të padukshëm të shërbimeve të huaja brenda Kosovës bëhet gjithnjë e më e ngushtë.
