Kur dëgjoni shprehjen “kurth joshjeje”, mund t’ju shkojë mendja te një skenë nga filmi i James Bond-it: një grua e bukur dhe misterioze që përdor joshjen për t’iu afruar një objektivi që nuk dyshon, shtiret sikur është e dashuruar dhe, ndërkohë, përpiqet të nxjerrë prej tij informacione me vlerë.
Por kjo taktikë nuk është vetëm një klishe e filmave me spiunë. Ajo ka një histori të gjatë dhe vazhdon të përdoret nga shërbime të ndryshme sekrete në mbarë botën. Pasojat për kompanitë dhe individët që bien në këto kurthe mund të jenë të mëdha.
Sipas tekstit, drejtori ekzekutiv i Nvidia-s, Jensen Huang, mund ta ketë mësuar këtë në mënyrën më të vështirë. Ai dha dorëheqjen të enjten, pas një jave trazirash rreth kompanisë së tij, prodhueses më të madhe në botë të çipave për inteligjencën artificiale. Trazirat nisën fillimisht pas raportimeve se ai kishte pasur një lidhje me një grua për të cilën zyrtarët amerikanë dyshojnë se po i përcillte informacione qeverisë kineze.
Shumë hollësi mbeten të paqarta: si dhe kur mund të jetë rekrutuar Alice Huang — e cila nuk ka lidhje farefisnore me Jensen Huang — nga shërbimet kineze, dhe nëse u zbulua ndonjë informacion. Pekini i ka quajtur akuzat se ajo spiunonte për Kinën “spekulime të pabazuara”. Megjithatë, sipas artikullit, lidhja ka pasoja serioze jo vetëm për Nvidia-n dhe Jensen Huang, por edhe për marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Kinës, dy rivalëve kryesorë në garën për epërsi në fushën e inteligjencës artificiale.
“Mungesa e gjykimit nga drejtori ekzekutiv i një prej kompanive më të rëndësishme në botë, i cili ka një lidhje me dikë që pretendohet se është agjente e Partisë Komuniste, është vërtet tronditëse”, tha Isaac Stone Fish, themelues i kompanisë së inteligjencës së biznesit Strategy Risks.
“Është e mundur që ai të mos i ketë ndarë kurrë me të informacione të rëndësishme. Por vetë ekzistenca e asaj marrëdhënieje përbën problem.”
Shumë figura të njohura kanë rënë viktimë e operacioneve të inteligjencës të njohura si “kurthe joshjeje”. Stone Fish tha se kjo është “një nga truket më të vjetra” të spiunazhit dhe se përdoret ende “jashtëzakonisht shpesh”, veçanërisht nga agjentë kinezë dhe rusë.
Si ngrihet një kurth joshjeje
Shërbimet e inteligjencës të çdo shteti synojnë individë që mund të kenë qasje në informacione të rëndësishme, tha John Sipher, ish-oficer i CIA-s që ka shërbyer në Azi dhe Evropë dhe tani është bashkëpunëtor i lartë në Qendrën Michael V. Hayden për Inteligjencën, Politikat dhe Sigurinë Ndërkombëtare.
Megjithatë, qeveritë autoritare shpesh e kanë më të lehtë t’i shtyjnë agjentët e tyre drejt misioneve të vështira, që përfshijnë marrëdhënie intime ose romantike.
“Ajo që mund të bëjnë kinezët, rusët dhe të tjerët është të ushtrojnë shumë më tepër manipulim dhe presion për të rekrutuar një spiun”, tha Sipher. “Mund t’i thonë: ‘Dëgjo, nuk do të të lejojmë të kthehesh në shtëpi ose të takosh familjen, nëse nuk bashkëpunon me ne.’”
Ka disa mënyra për të ngritur një kurth joshjeje.
Njëra është ta joshësh objektivin në një situatë komprometuese dhe më pas ta shantazhosh ose kërcënosh. Për shembull, nëse dikush shkon në një bordello ose kryen marrëdhënie me një punonjëse seksi, shërbimi i inteligjencës mund të ndërhyjë dhe t’i thotë: “Mund të të arrestojmë, ose mund të na ndihmosh”, tha Peter Mattis, president i fondacionit Jamestown, një organizatë kërkimore në Uashington që merret me politikat e mbrojtjes.
Një mënyrë tjetër — ajo që shfaqet më shpesh në filma e në media, por përdoret më rrallë në jetën reale — është që një agjent i huaj i trajnuar t’i afrohet drejtpërdrejt objektivit, me qëllimin që ta joshë dhe ta shfrytëzojë që në fillim, tha Sipher.
Një shembull është ai i një agjenteje të Mossad-it, e cila përdorte emrin “Cindy” dhe shtirej si turiste amerikane. Ajo joshte dhe më pas rrëmbeu ish-teknikun bërthamor Mordechai Vanunu, i cili kishte zbuluar për shtypin britanik sekrete të programit bërthamor të Izraelit — program që vendi nuk e kishte pranuar zyrtarisht se zotëronte.
Por skenari më i mundshëm është ky: një burrë ose një grua krijon natyrshëm një marrëdhënie me dikë që i intereson një shërbimi inteligjence. Shërbimi merr dijeni për marrëdhënien dhe më pas e rekruton personin — përmes shpërblimit ose detyrimit — që të mbledhë informacione nga objektivi.
Të dashur të fshehtë dhe fëmijë të sajuar
Këto taktika kanë një histori të gjatë. Gjermania Lindore, gjatë Luftës së Ftohtë, u mësonte burrave të pashëm dhe simpatikë të bëheshin “spiunë Romeo”.
Rusët e përdornin këtë metodë “gjithë kohën” gjatë asaj periudhe, duke dërguar agjentë gra dhe burra të trokisnin në dyert e dhomave të hotelit të diplomatëve ose gazetarëve perëndimorë, tha Sipher.
Në një rast veçanërisht të bujshëm, që zgjati nga vitet 1960 deri në vitet 1980, këngëtari i operës së Pekinit Shi Pei Pu e bindi diplomatin francez Bernard Boursicot, i cili shërbente në Pekin, se ishte grua. Mes tyre nisi një lidhje e fshehtë.
Shi arriti ta ruante mashtrimin për gati dy dekada dhe madje pretendoi se kishte lindur djalin e Boursicot-së. Sipas raportimeve arkivore të *The New York Times*, fëmija ishte në të vërtetë pjesëtar i pakicës ujgure në Kinë dhe ishte shitur nga nëna e tij, e cila jetonte në varfëri.
Në një moment, shërbimi sekret kinez iu afrua Boursicot-së dhe i tha se mund të vazhdonte ta takonte Shi-në vetëm nëse u jepte informacione nga ambasada franceze. Nga frika për sigurinë e Shi-së, Boursicot pranoi dhe u dorëzoi dokumente për vite me radhë, derisa arriti ta sillte atë dhe djalin në Francë. Atje, të dy të dashurit u arrestuan dhe u burgosën, por më vonë u falën. Pikërisht atëherë u zbulua se Shi ishte burrë, gjë që e tronditi Boursicot-në.
Një tjetër rast i njohur, në fillim të viteve 2000, përfshinte Katrina Leung-un, një kinezo-amerikane të cilës FBI-ja i paguante shuma të mëdha për të spiunuar Kinën. Në të vërtetë, ajo ishte agjente e dyfishtë dhe i përcillte Pekinit informacione të klasifikuara. Ndërkohë, kishte lidhje romantike me dy agjentë të FBI-së, përfshirë personin që e kishte mbikëqyrur prej kohësh. Ajo dhe mbikëqyrësi i saj u arrestuan në vitin 2003. Në kuadër të një marrëveshjeje për pranimin e fajësisë, ajo qëndroi në burg jo më shumë se tre muaj.
“Spiunët kinezë synojnë këdo”, tha Sipher. “Ata synojnë australianët, vietnamezët, singaporianët… Këdo që Partia Komuniste e konsideron me interes, do të gjejnë mënyra për ta shënjestruar.”
Stone Fish tha se taktika të ngjashme ka të ngjarë të përdoren edhe ndaj objektivave japonezë, koreanë dhe evropianë. Sipas tij, kompanitë kineze mund të përdorin madje kurthe joshjeje kundër rivalëve vendas, si pjesë e spiunazhit korporativ.
Ndërkohë, Kina u ka bërë thirrje qytetarëve të saj të kenë kujdes që të mos bëhen viktima të këtyre metodave. Në vitin 2024, Ministria e Sigurisë së Shtetit tha se kishte zbuluar raste të “spiunazhit të huaj që përdorte njohjet romantike në internet si pikënisje”.
“Duke fshehur me kujdes identitetet e tyre, duke organizuar takime që duken sikur janë ‘të paracaktuara nga fati’ dhe duke ngritur kurthe joshëse, ata përpiqen të fitojnë besimin e individëve në Kinë e t’i rekrutojnë, të vjedhin sekrete shtetërore dhe të rrezikojnë sigurinë kombëtare të Kinës”, paralajmëroi ministria.
Çfarë është në rrezik në rastin e Nvidia-s?
Sipher vlerëson se kurthet e joshjes kanë sukses vetëm në rreth 10 për qind të rasteve. Megjithatë, “në botën e spiunazhit, mjafton të depërtosh te disa persona kyç, në pozita kyçe”, tha ai. Edhe një rast i vetëm i suksesshëm në 1,000 përpjekje mund të konsiderohet fitore e madhe, nëse objektivi ka qasje në sekrete të rëndësishme.
Dhe, në skenën e sotme gjeopolitike e teknologjike, ka shumë sekrete me vlerë për t’u vjedhur.
“Inteligjenca artificiale është identifikuar si një prej teknologjive kyçe, thelbësore për gjithçka tjetër. Ajo mundëson prodhimin dhe zbulimet shkencore, kontrollin shoqëror dhe përcaktimin e objektivave ushtarake”, tha Mattis. “Mjafton të shohësh sektorin në tërësi për të kuptuar se drejtuesit e këtyre kompanive — kushdo që është pjesë e niveleve më të larta drejtuese — ka të ngjarë të jetë objektiv i shërbimeve të inteligjencës.”
Marrëdhëniet e tensionuara mes SHBA-së dhe Kinës e shtojnë rrezikun. Pasojat për Nvidia-n mund ta thellojnë mosbesimin e ndërsjellë, tha Stone Fish. Për SHBA-në, pretendimi se Jensen Huang ishte shënjestruar përbën një “shembull të hapur spiunazhi”, ndërsa Kina mund të druhet se Nvidia, si një aktor i fuqishëm në fushën e inteligjencës artificiale, mund të veprojë kundër interesave të Pekinit.
Por, në fund të fundit, siç thanë Stone Fish dhe Mattis, të gjithë jemi njerëz. Të gjithë kemi marrëdhënie që mund të shfrytëzohen — romantike, shoqërore, profesionale apo të çfarëdo lloji tjetër. E vetmja mënyrë e pagabueshme për të mos u bërë objektiv është të jetosh i izoluar. Prandaj, gjëja më e mirë që mund të bëjnë kompanitë dhe individët është të qëndrojnë vigjilentë.
Ose, siç u shpreh Mattis: “Je objektiv. Mos u trego i pakujdesshëm. Dhe mos harro të bësh pyetje.”
