Sali Berisha deklaroi ditën e djeshme se do të udhëtojë drejt Shteteve të Bashkuara këtë fundjavë, pasi është pajisur me vizë amerikane, por kjo leje nuk nënkupton heqjen e statusit të tij “non grata”. Ndërsa Berisha pretendon se nuk ka qenë kurrë i shpallur i tillë, dokumentet zyrtare amerikane e lidhin vendimin e 19 majit 2021 me akuza për korrupsion domethënës, ndërsa mundësia e fundit për të udhëtuar drejt SHBA lidhet me një përjashtim të posaçëm, ose “waiver”.
Përballë këtij zhvillimi qëndron edhe vendimi britanik, ku Londra jo vetëm e shpalli Berishën person të padëshirueshëm, por vendimi u vu në provë përpara drejtësisë britanike dhe më 17 qershor 2024 u konfirmua nga gjykata, e cila rrëzoi padinë e tij. Pra, ndërsa Uashingtoni i ka dhënë një leje të kufizuar për të udhëtuar, Londra e ka vulosur në rrugë gjyqësore vendimin e saj ndaj ish-kryeministrit.
Berisha ende “non grata”
SHBA morën një vendim të rëndësishëm më 19 maj të vitit 2021, kur Sekretari i Shtetit, Antony Blinken, njoftoi publikisht shpalljen e ish-Presidentit dhe ish-Kryeministrit Sali Berisha, së bashku me anëtarët e familjes së tij të afërt, si të papërshtatshëm për të hyrë në territorin amerikan.
Ky vendim i fortë u mbështet në autoritetin ligjor të Seksionit 7031(c) të ligjit amerikan, i cili e detyron Departamentin e Shtetit të sanksionojë publikisht ose privatisht zyrtarët e huaj kur ekzistojnë të dhëna të besueshme për përfshirjen e tyre në korrupsion domethënës apo në shkelje të rënda të të drejtave të njeriut.
Në dosjen zyrtare të Uashingtonit, akuzat ndaj tij ishin të rënda dhe të qarta, duke përfshirë keqpërdorimin e fondeve publike, ndërhyrjen e drejtpërdrejtë ose të tërthortë në proceset publike dhe përdorimin e pushtetit shtetëror për përfitime personale, si dhe për pasurimin e aleatëve të tij politikë dhe familjarëve në dëm të interesit të përgjithshëm publik.
Ky sanksion publik ishte një masë me përmbajtje të fortë parandaluese dhe ndëshkuese administrative që ndalonte automatikisht pajisjen me vizë hyrëse për të gjithë familjen e tij, duke e renditur këtë rast në raportet zyrtare vjetore të DASH.
E vërteta e vizës
Berisha vazhdon të mbetet zyrtarisht në listat e të sanksionuarve për korrupsion domethënës dhe emri i tij nuk është fshirë nga regjistrat zyrtarë, pasi ekzekutivi amerikan dhe zyra e shtypit e Departamentit të Shtetit kanë konfirmuar vazhdimisht se nuk ka asnjë ndryshim në përcaktimin bazë të papërshtatshmërisë së tij.
Megjithatë, zhvillimet e fundit lidhur me mundësinë e tij për të udhëtuar drejt Shteteve të Bashkuara nuk kanë ardhur nga ndonjë heqje apo anulim i statusit të shpalljes së tij jo grata, por nga zbatimi i një mekanizmi të veçantë institucional që njihet si lëshimi i përjashtimeve administrative ose lejeve të veçanta të udhëtimit të quajtura waivers. Departamenti i Shtetit konfirmoi se ka lëshuar përjashtime të tilla të veçanta për individë të prekur nga masat e Seksionit 7031(c), por kjo bëhet vetëm mbi bazën e interesit të detyrueshëm kombëtar të vetë Shteteve të Bashkuara.
Ky instrument i lejes provizore lejon lëshimin e një vize të kufizuar për qëllime të caktuara diplomatike, institucionale apo strategjike, por ai nuk e fshin përcaktimin origjinal të korrupsionit dhe as nuk e shfuqizon vendimin e vitit 2021. Përdorimi i kësaj lejeje provizore është një praktikë e njohur në diplomacinë amerikane, ku leje të tilla të përkohshme u janë dhënë historikisht edhe zyrtarëve, liderëve të tjerë të huaj apo diktatorëve të ndryshëm nën sanksione nga e gjithë bota për t’u mundësuar atyre pjesëmarrjen në aktivitete ndërkombëtare apo negociata të rëndësishme pa ndryshuar qëndrimin zyrtar të Shteteve të Bashkuara ndaj akuzave bazë për të cilat ata janë dënuar.
Pretendimet politike se sanksionet ndaj tij janë hequr apo anulluar nuk përputhen me regjistrat zyrtarë amerikanë sepse ai mbetet i sanksionuar, ndërsa leja e dhënë është thjesht një instrument i kushtëzuar për interesat e vetë Uashingtonit.
Berisha “non grata” edhe në Londër
Përveç sanksionit amerikan, Sali Berisha u shpall person i padëshirueshëm edhe nga Mbretëria e Bashkuar më 19 korrik të vitit 2022 përmes një vendimi të marrë nga Sekretarja e Punëve të Brendshme, Priti Patel, e cila vlerësoi se prania e tij në vend nuk ishte e favorshme për të mirën publike.
Dosja britanike mbështetej në raporte të inteligjencës dhe ngrinte akuza të forta për lidhje të drejtpërdrejta ose të tërthorta me grupe kriminale dhe figura të krimit të organizuar të cilat përbënin kërcënim për sigurinë në Shqipëri dhe në Britani, si dhe për gatishmërinë për t’i shfrytëzuar këto lidhje për qëllime politike.
Gjithashtu, britanikët e akuzuan atë për korrupsion e pasurim të paligjshëm duke përdorur funksionet shtetërore për të siguruar përfitime për vete dhe rrethin e tij të afërt, duke veçuar mbrojtjen që i ofroi biznesmenit Damir Fazlliç, si dhe për cenim të proceseve zgjedhore duke përdorur ndikimin e tij politik për të ndërhyrë në institucionet e pavarura.
Berisha u përpoq ta kundërshtonte këtë vendim në rrugë ligjore përmes një studioje britanike pranë Komisionit të Posaçëm të Apelimeve të Emigrimit në Londër, por më 17 qershor të vitit 2024 kjo gjykatë e rrëzoi tërësisht padinë e tij duke konfirmuar se vendimi i qeverisë britanike ishte i mbështetur në prova të mjaftueshme dhe brenda kufijve ligjorë, duke e bërë ndalimin e hyrjes së tij në Britani përfundimtar.
Figurat që kanë përfituar si Berisha
Disa shembuj të tjerë të njohur ndërkombëtarisht të figurave politike, diplomatëve dhe liderëve shtetërorë që kanë qenë të sanksionuar, të shpallur “non grata” ose të papërshtatshëm për vizë nga Uashingtoni, por që kanë përfituar nga lejet e veçanta përjashtimore (waivers) për të udhëtuar në SHBA: 1. Liderë që kanë përfituar nga Marrëveshja e Selisë së OKB-së (UN Headquarters Agreement Waiver).
Shtetet e Bashkuara kanë detyrim ndërkombëtar t’u lëshojnë viza me përjashtim (waiver) përfaqësuesve të shteteve anëtare të OKB-së për të marrë pjesë në punimet e Asamblesë së Përgjithshme apo Këshillit të Sigurimit në Nju Jork, pavarësisht nëse ata janë nën sanksione personale: Sergey Lavrov (Ministër i Jashtëm i Rusisë): Pas pushtimit të Ukrainës në vitin 2022, SHBA vendosi sanksione direkte ndaj tij dhe zyrtarëve të tjerë të lartë rusë.
Sidoqoftë, Departamentit të Shtetit i është dashur të lëshojë viza të kufizuara me waiver për Lavrov-in sa herë që ai ka udhëtuar për të kryesuar apo marrë pjesë në mbledhjet e OKB-së në Nju Jork. Ebrahim Raisi (Ish-Presidenti i Iranit): Raisi ishte nën sanksione direkte amerikane për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut. Pavarësisht sanksioneve, SHBA i lëshoi atij vizë me përjashtim (waiver) për të marrë pjesë në punimet e OKB-së.
Robert Mugabe (Ish-Presidenti i Zimbabvesë): Për dekada me radhë, Mugabe ishte nën sanksione strikte financiare dhe udhëtimi nga SHBA dhe Bashkimi Evropian. Megjithatë, ai pajisej rregullisht me waivers të kufizuara gjeografikisht për të marrë pjesë në samitet vjetore të OKB-së në Nju Jork. Yasser Arafat (Ish-Lideri i PLO / Palestinës): N
ë periudha të ndryshme historike, Uashingtoni ia refuzonte vizën standarde Arafatit për shkak të përcaktimeve që lidheshin me organizatën e tij, por i jepte leje administrative (waivers) kur kërkohej prania e tij për fjalime diplomatike në OKB.
2. Figurave politike që u është dhënë Waiver për Interesa Strategjike apo Diplomaci (Compelling National Interest) Këto raste lidhen me dispozita si Seksioni 7031(c)(3) ose me vendime të drejtpërdrejta administrative të Sekretarit të Shtetit, ku hyrja e personit të sanksionuar vlerësohet si e domosdoshme për interesat e vetë SHBA-së: Narendra Modi (Kryeministri i Indisë):
Në vitin 2005, Modit i u refuzua viza amerikane nën Ligjin e Imigracionit dhe Kombësisë për shkak të përgjegjësisë politike në trazira fetare në Gujarat. Kur ai u zgjodh Kryeministër i Indisë në vitin 2014, Uashingtoni zbatoi mekanizmin e waiver-it dhe imunitetit diplomak për t’i mundësuar vizitat shtetërore në Shtëpinë e Bardhë, pa u kërkuar fshirja retroaktive e refuzimit origjinal. Gibran Bassil (Ish-Ministër i Jashtëm i Libanit):
I shpallur publikisht “non grata” nga Departamenti i Shtetit nën Seksionin 7031(c) për korrupsion domethënës. Pavarësisht përcaktimit publik, janë diskutuar dhe aplikuar leje përjashtimore diplomatike për aktivitete specifike që lidhen me kanalet diplomatike të Midis Lindjes.
Kurt Waldheim (Ish-President i Austrisë dhe Ish-Sekretar i Përgjithshëm i OKB-së): Në vitin 1987, SHBA e vendosi Waldheim-in në listën e personave të padëshirueshëm (Watch List) për shkak të të kaluarës së tij gjatë Luftës së Dytë Botërore. Sidoqoftë, përjashtime të veçanta u morën parasysh për raste të caktuara të mbrojtjes së interesave shtetërore.
Sqarim mbi natyrën e vizës me “Waiver”
Në të gjitha këto raste, marrja e një vizë me përjashtim (waiver): Nuk e heq emrin e personit nga lista e sanksioneve apo nga regjistrat e të shpallurve “non grata”.
Kufizon lëvizjen: Zakonisht viza lëshohet vetëm për datat e sakta të aktivitetit dhe shpesh me kufizim territori (p.sh. personi nuk lejohet të udhëtojë jashtë një rreze të caktuar kilometrash nga selia e OKB-së në Nju Jork). Ushtrohet si e drejtë diskrecionale e ekzekutivit amerikan dhe nuk përbën triumf gjyqësor apo pafajësi ligjore për individin e sanksionuar.
