Udhëheqësit e Rumanisë dhe Moldavisë kanë qartësisht shumë dashuri për njëri-tjetrin. Në fillim të majit, presidentja moldave Maia Sandu dhe homologu i saj rumun Nicușor Dan postuan një foto të përbashkët në faqet e tyre të Facebook-ut: ata janë ulur duke buzëqeshur, krah për krah, në një aeroplan ushtarak rumun. “Së bashku me Presidentin Nicușor Dan në rrugën për në kryeqytetin e Armenisë, ku do të zhvillohet takimi i Komunitetit Politik Evropian”, shkroi Maia Sandu.
Ishte hera e parë që udhëheqësit e Republikës së Moldavisë dhe Rumanisë udhëtuan së bashku në një takim ndërkombëtar dhe që me të mbërritur në aeroport u pritën zyrtarisht si dyshe. Ky gjest ndoshta nuk ishte i rastësishëm: është një mesazh i qartë për çështjen gjithnjë e më të rëndësishme të (ri)bashkimit të mundshëm të Republikës së Moldavisë dhe Rumanisë. Për herë të parë, të dy vendet kanë udhëheqës në pushtet që janë pozitivë për bashkimin. Të gjithë presidentët e mëparshëm moldavë e kundërshtuan këtë, ndërsa në Rumani, vetëm Traian Băsescu (president nga viti 2004 deri në vitin 2014) ishte një avokat i vendosur i “unionizmit”.
“Rumania është gati”
Presidentja aktuale moldave, Maia Sandu, është një mbështetëse e njohur e bashkimit, por ajo e ka shmangur këtë temë. Vetëm në muajt e fundit ajo ka dalë hapur në favor të bashkimit në disa intervista me mediat e huaja. Në janar 2026, ajo i tha BBC-së se personalisht do të votonte po në një referendum mbi bashkimin – duke bërë që disa politikanë të opozitës moldave të kërkonin dorëheqjen e saj për “tradhti të lartë”. Megjithatë, ajo përsëri e mbështeti këtë në një intervistë me gazetarët e Le Monde në fund të prillit. Presidenti rumun Nicușor Dan e mbështet hapur idenë, duke deklaruar: “Rumania është gati”. Ai është gjithashtu presidenti i parë rumun që nuk mban një qëndrim paternalist ndaj “vëllezërve dhe motrave në verilindje” shumë më të varfër, por përkundrazi i trajton vendin fqinj dhe qytetarët e tij në mënyrë të barabartë. Kjo është pritur mirë në Republikën e Moldavisë. Përveç kësaj, Maia Sandu dhe Nicușor Dan ishin më parë aktivistë kundër korrupsionit që luftuan kundër arbitraritetit dhe abuzimit me pushtetin. Maia Sandu, si shumë nga bashkatdhetarët e saj, është gjithashtu shtetase rumune. Si presidente, ajo mbështeti Nicușor Dan në zgjedhjet presidenciale rumune në maj 2025 dhe votoi për të.
Një lodër me fuqi të mëdha
Kjo mund të duket e çuditshme – presidentja e një vendi, e cila është gjithashtu shtetase e një vendi fqinj, voton atje dhe në fund të fundit mbështet zhdukjen e vendit të saj. Por kjo tregon se sa të lidhura ngushtë janë Republika e Moldavisë dhe Rumania – gjuhësisht, historikisht dhe kulturorisht. Gjuha zyrtare në të dy vendet është rumanishtja. Ish-Principata e Moldavisë u nda midis Rusisë së atëhershme dhe Perandorisë Osmane në vitin 1812. Kufiri – pothuajse saktësisht në mes – ishte lumi Prut. Menjëherë pas Luftës së Parë Botërore, në dhjetor 1918, elita e re politike në pjesën e Moldavisë që ishte nën sundimin rus vendosi të bashkohej me Rumaninë, e cila vetë ishte formuar në vitin 1859 nga bashkimi i dy principatave vasale osmane, Moldavisë dhe Vllahisë.
Në vitin 1940, Stalini, në marrëveshje me Gjermaninë naziste, ri-aneksoi territorin e Moldavisë në lindje të lumit Prut dhe e krijoi atë, së bashku me rripin e ngushtë të Transnistrisë, si Republikën Sovjetike Moldaviane. Ajo fitoi pavarësinë në vitin 1991, madje edhe para shpërbërjes zyrtare të Bashkimit Sovjetik. Për një kohë të gjatë, idetë unioniste nuk luajtën një rol të rëndësishëm politik as në Moldavi dhe as në Rumani. Megjithatë, që nga viti 1991, Rusia ka paralajmëruar për “bashkimin fashist” të supozuar të Moldavisë dhe Rumanisë. Ky ishte gjithashtu një nga narrativat që kontribuoi në shkëputjen graduale të Transnistrisë nga viti 1990 deri në vitin 1992 – një proces që u shoqërua nga lufta e parë ruse pas rënies së Bashkimit Sovjetik.
Ndoshta do të ishte më mirë…
Në Republikën e Moldavisë, sipas një ankete të marsit 2026, rreth 42 përqind e qytetarëve mbështesin bashkimin, por një shumicë prej 47 përqind ende nuk dëshiron të heqë dorë nga sovraniteti i tyre dhe të bëhet thjesht një provincë e varfër e Rumanisë fqinje. Megjithatë, numri i atyre që mbështesin bashkimin është në rritje, dhe në Rumani deri në 72 përqind e të anketuarve e mbështesin atë. Një arsye për prirjen më të madhe drejt bashkimit është sulmi i Rusisë ndaj Ukrainës, i cili ka çuar në një ndryshim humori midis atyre që ende kishin iluzione për Rusinë, veçanërisht në Moldavi. Përveç kësaj, vlerësohet se më shumë se një e treta e afërsisht 2.4 milionë banorëve të Moldavisë kanë edhe shtetësi rumune. Rumania është padyshim partneri më i rëndësishëm tregtar i Moldavisë dhe e ka ndihmuar atë të çlirohet nga varësia nga energjia ruse dhe të lidhet me rrjetet evropiane të energjisë, shkruan Deutsche Welle.
Unionet e Shkrimtarëve të Rumanisë dhe Republikës së Moldavisë thanë në një deklaratë të përbashkët në fillim të majit: “Është koha për të kaluar nga deklaratat në hapa konkretë”. Megjithatë, do të duhet kohë për të arritur këtë qëllim. Ka pengesa të mëdha për bashkimin në kushtetutat e të dy vendeve, dhe Moldavia është zotuar gjithashtu për neutralitet ushtarak në atë dokument. Por e panjohura më e madhe është se çfarë do të ndodhte me Transnistrinë, një zonë që ende kontrollohet nga separatistët pro-rusë.
“Kjo është tërësisht punë e tyre”
Pavarësisht gjithçkaje, tema e bashkimit po fiton vrull. Për shembull, votuesit moldavë janë një faktor i rëndësishëm në zgjedhjet rumune dhe kontribuan në fitoren e Nicușor Dan në vitin 2025 – kundër kandidatit të ekstremit të djathtë George Simion , president i një partie që, në mënyrë paradoksale, quhet Aleanca për Bashkimin e Rumunëve. Kjo do të thotë që Sandu dhe Dan kanë një rol të rëndësishëm në moslënien e temës së bashkimit në dorë të së djathtës ekstreme rumune. Në Republikën e Moldavisë, Maia Sandu u përball me akuza për tradhti nga partitë pro-ruse për avokimin e bashkimit. Ka edhe zëra kritikë të pavarur që besojnë se nuk është e përshtatshme që presidenti të avokojë bashkimin me Rumaninë në mes të negociatave të avancuara të anëtarësimit në BE. Por Përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Punët e Jashtme, Kaja Kallas, nuk sheh ndonjë problem me këtë. Kur u pyet për këtë çështje, ajo u përgjigj së fundmi se vetëm qytetarët e Republikës së Moldavisë dhe Rumanisë mund të vendosin për një bashkim të mundshëm – askush tjetër.
