Moldavia është rikthyer në qendër të tensioneve gjeopolitike mes Rusisë dhe Perëndimit. Një hetim i publikuar nga Politico Europe ka zbuluar ekzistencën e rrjeteve të rekrutimit dhe trajnimit të lidhura me Moskën, të përdorura për operacione destabilizuese. Autoritetet moldave dhe partnerët perëndimorë besojnë se vendi është kthyer në një laborator për testimin e teknikave të ndërhyrjes që kombinojnë propagandën, financimet e fshehta, sabotimet dhe operacionet klandestine.
Prokurorët moldavë pretendojnë se një person i quajtur Anatoli Prizenco ka vepruar si rekrutues brenda një rrjeti më të gjerë, me bazë jashtë vendit, i cili tashmë është çmontuar. Ky rrjet trajnonte dhjetëra persona si agjentë për fushata të lidhura me Rusinë. Edhe autoritetet franceze po hetojnë Prizenco-n si të dyshuarin kryesor për rekrutimin e një grupi shtetasish moldavë që dyshohet se kanë vizatuar yje të Davidit në muret e Parisit pas sulmeve të Hamasit më 7 tetor 2023.
Kampet e rekrutimit dhe rrjetet klandestine
Sipas hetimit të Politico-s, autoritetet moldave kanë zbuluar aktivitete rekrutimi të lidhura me grupe pro-ruse që organizonin udhëtime, trajnime dhe kontakte për qytetarë të destinuar për operacione destabilizuese politike dhe shoqërore. Hetuesit besojnë se këto rrjete janë pjesë e një sistemi më të gjerë të përdorur nga Kremlini për të anashkaluar kufizimet e vendosura pas pushtimit të Ukrainës dhe për të vepruar përmes ndërmjetësve jozyrtarë. Bëhet fjalë për të rinj rusishtfolës, të rekrutuar, të transportuar në kampe të posaçme dhe të trajnuar në taktika specifike.
Disa prej tyre janë trajnuar për përdorimin e pajisjeve pa pilot dhe madje edhe për të ofruar ndihmë mjekësore në raste dhune. Sipas shërbimeve sekrete moldave, instruktorët i përkisnin një rrjeti ndërkombëtar të lidhur me grupin mercenar rus Wagner. Këto hetime zhvillohen në një kontekst ku disa vende evropiane kanë raportuar përpjekje të ngjashme rekrutimi, sabotimi ose ndërhyrjeje politike që i atribuohen Moskës. Pas vitit 2022, me dëbimin e shumë diplomatëve rusë nga Evropa, këto operacione thuhet se janë besuar gjithnjë e më shumë rrjeteve informale dhe aktorëve lokalë, duke e bërë më të vështirë identifikimin e organizatorëve.
Lufta hibride
Qeveria moldave prej vitesh pretendon se është objekt i një lufte hibride të zhvilluar nga Rusia, e cila kombinon mjete politike, ekonomike dhe informative për të dobësuar rrugën evropiane të vendit. Presidentja Maia Sandu ka folur hapur për ndërhyrje në zgjedhje, sulme kibernetike dhe fushata dezinformimi që synojnë orientimin e opinionit publik kundër integrimit në Bashkimin Evropian.
Hetimet gazetareske kanë dokumentuar gjithashtu përdorimin e kanaleve fetare dhe sociale për përhapjen e mesazheve anti-perëndimore. Një hetim i Reuters-it, për më tepër, zbuloi shtatorin e kaluar se edhe anëtarë të klerit ortodoks moldav ishin ftuar në Rusi me udhëtime të financuara dhe stimuj ekonomikë, me qëllim promovimin e përmbajtjeve në favor të Moskës dhe kundër BE-së. Rusia ka financuar pelegrinazhe në Moskë për priftërinj ortodoksë moldavë, duke u dhënë atyre karta debiti me qindra dollarë pas kthimit në atdhe. Në këmbim, priftërinjtë kanë krijuar kanale në Telegram për të ndikuar në zgjedhjet moldave, duke paralajmëruar kundër integrimit në Bashkimin Evropian dhe duke promovuar vlerat tradicionale në kundërshtim me një “Evropë gay”.
Rasti moldav shqetëson BE-në dhe NATO-n
Trajnimi i këtyre grupeve thuhet se ka ndodhur pak para zgjedhjeve presidenciale të vjeshtës 2024, në të cilat presidentja Sandu u rizgjodh në një fushatë të shoqëruar nga ndërhyrje ruse. Sipas dokumenteve gjyqësore, pjesëmarrësit kanë deklaruar se u ishte thënë që, nëse Sandu do të fitonte zgjedhjet, “do të kishte luftë në vend, ashtu si në Ukrainë”. Për Brukselin, ajo që ndodh në Moldavi nuk lidhet vetëm me stabilitetin e një shteti në kufijtë e Bashkimit, por përfaqëson një model operacionesh që mund të përsëritet edhe në vende të tjera të Evropës.
Studimet e sigurisë flasin hapur për një “model moldav”, duke iu referuar kombinimit të sulmeve kibernetike, financimeve të paligjshme, propagandës dhe manipulimit zgjedhor të përdorur për të ndikuar proceset demokratike. Kjo shqetësim ka çuar Bashkimin Evropian të forcojë bashkëpunimin me Kișinau-n përmes misioneve të sigurisë dhe këshillimit, me synimin për të rritur qëndrueshmërinë e vendit ndaj ndërhyrjeve të huaja dhe kërcënimeve hibride. Moldavia përfaqëson sot një nga pikat më të ndjeshme të përplasjes mes Rusisë dhe Perëndimit: mjaftueshëm pranë BE-së për të pasur vlerë strategjike, por edhe mjaftueshëm e brishtë për të qenë e cenueshme.
