Kush nuk mund ta ketë sot parasysh përkrenaren e Gjergj Kastriot Skënderbeut, të ruajtur së bashku me një shpatë në Muzeun “Kunsthistorisches të Vjenës dhe riprodhuar në një mijë forma në panoramën ikonografike krijuar ndër shekuj për heroin shqiptar?
Cili nuk i mban mend ato të sjella në Muzeun Historik Kombëtar të Tiranës në të njëjtën kohë me ekspozenë që iu bë “Mesharit” të Buzukut, shfaqur në Bibliotekën Kombëtare të Tiranës në vitin 2012, kohëra që tanimë duken aq të largëta?
Edhe ata që shkruajnë duhet t’i kujtojnë bukur mirë radhët shumë të gjata dhe të heshtura të vizitorëve, të cilët u lejuan të admirojnë me kureshtje dhe nderim, armët mitike të sjella nga Vjena në Tiranë. Sak, të vetmet armë unike të heroit shqiptar, të cilat paçka pretendimeve i atribuohen atij vetë.
Por historia, siç e dimë, mund të rezervojë edhe shumë surpriza të papritura, mund të mbajë një dhuratë dije për ata që duan të kalojnë e të hedhin një sy nëpër arkivat. Në këtë rast duke shkuar pak më tej (është e qartë se duhet të flitet me dashamirësi) kujtojmë veçantinë e një primati si qyteti i Vjenës, tanimë është folur për të caktuar ose të paktën për ta ndarë nderin me një qytet tjetër si Venecia.
Pra, kështu ecën ose më mirë të themi shkuan gjërat.
Venecia: një bibliotekë e tërë e njohur tashmë për shqiptarët, e cila ka ruajtur tekstin shumë të çmuar të Statuteve të Shkodrës, për të shfletuar me këtë rast edhe një dorëshkrim me letrat e shekullit XVIII, një punë normale për studiuesin që i dedikohet kërkimit.
Këtu, midis atyre letrave paraqitet edhe një listë e armëve dhe armaturës së njerëzve të famshëm të lidhur me historinë e Republikës, ruajtur në Arsenalin e Venedikut gjatë shekujve. Dhe një emër është përfshirë në atë listë plot me njerëz të famshëm si Morosini, Duodo, Mocenigo, Barbarigo, Bragadin dhe shumë të tjerë, armaturat e të cilëve janë të shoqëruar me emërimin e armëve të ndryshme. Këtu, në Arsenal, është edhe emri i Gjergj Kastriot Skënderbeut.
Armatura e Skënderbeut, domethënë e Gjergj Kastriotit, Princit të Shqipërisë, i cili luftoi me osmanët për 40 vite të vazhdueshme, shpata e tij fitimtare ekziston mbi Sallat e Këshillit të X.— pozitë
Leximi i këtij emri ishte me të vërtetë befasues: por tashmë ne kaluam vitin 2018, viti përkujtimor i Skënderbeut dhe mësojmë kështu për një prani të armëve që ende ekspozohen në shekullin XVIII në Arsenalin e Venecias? Një dhuratë e papritur! Por ku kanë përfunduar vallë sot? Ju do t’i shihni ato duke lexuar këto rreshta.
Arsenali, duhet të mbahet mend, ishte te “zemra komerciale” e Republikës, atje ku u krijuan anije, atje ku falsifikoheshin armë të të gjitha llojeve, e të kujtojmë se prej aty doli dhe një flotë e tërë: një qytet i vërtetë brenda qytetit, simbol i fuqisë detare veneciane, tashmë e përshkruar si një vend i jashtëzakonshëm nga poeti Dante Aligeri.
Gjatë shekujve të gjashtëmbëdhjetë dhe shtatëmbëdhjetë, në të, disa dhoma të mëdha ishin përdorur si vende ekspozimi të pjesëve më të vlefshme që punëtorët kishin prodhuar dhe po prodhonin, shpesh pas betejave të mëdha të mbështetura nga udhëheqësit trima. Këto dhoma ishin kthyer në muze të vërteta, për të cilat u sollën njerëz të famshëm për t’i vizituar dhe udhëtarët e kulturuar.
Richard Lassels, udhëtar francez, e konfirmon këtë në udhëtimin e tij në Itali, rreth mesit të shekullit të 18-të: “Në këtë Arsenal u shfaqën shpata dhe krahët e princit Skënderbej të guximshëm të Shqipërisë.
Kjo shpatë ishte realizuar në një punishte në Venecia është quajtur Fabre e Skënderbeut, shumë e gjerë, shumë e lehtë, shumë pak e trashë dhe me një gjatësi të arsyeshme, por koha e saj është e admirueshme, si dhe ajo e zotit të saj”.
Pra, Lassels, në Arsenalin e Venecias kishte parë, ndër të tjera edhe shpatën dhe armët e Skënderbeut kurse guida i cili e drejtoi në rrugën e tij, i ishte dashur të fliste me të edhe për një farkëtar që ishte bërë i famshëm pikërisht sepse ai ishte farkëtari “personal” i Skënderbeut.
Duhet bërë gjithmonë kujdes rreth fjalëve mbi udhëzimet turistike … si dje, ashtu edhe sot! Por ajo që ka rëndësi është fama e personazhit, rëndësi ka legjenda e lidhur me të dhe lufta e tij e jashtëzakonshme që zgjati në Venecia plot dy shekuj pas vdekjes së tij; krenaria veneciane e nënkuptuar në atë histori pothuajse dukej se dëshironte të pretendonte sukseset e Skënderbeut dhe aftësisë së farkëtarit të tij venecian për të krijuar armë për të!